دكتر حسين عظيمي از مجموع نظرات علماي توسعه، ”توسعه“ را به معناي بازسازي جامعه بر اساس انديشه‌ها و بصيرت‌هاي تازه تعبير مي‌نمايد. اين انديشه‌ها و بصيرت‌هاي تازه در دوران مدرن، شامل سه انديشه ”علم‌باوري“، ”انسان‌باوري“ و ”آينده‌باوري“ است. به همين منظور بايد براي نيل به توسعه، سه اقدام اساسي درك و هضم انديشه‌هاي جديد، تشريح و تفضيل اين انديشه‌ها، و ايجاد نهادهاي جديد براي تحقق عملي اين انديشه‌ها صورت پذيرد. (عظيمي، 1371)

توسعه در مفهوم، حركت به سمت بهبودي و تغيير شرايط از وضع كنوني به شرايطي مطلوبتر، در حقيقت، جنبه هدفمند آرماني‌تري را به نمايش مي‌گذارد.

مفاهيم توسعه در مسير تحول آن در نيمه دوم قرن بيستم، خود متحول گرديده است و گروه‌هاي علمي، توسعه را بر اساس ديدگاه‌هاي خود تفسير نموده‌اند. براي مثال مي‌توان به مواردي از آنها اشاره داشت:

صاحب‌نظران اقتصادي، به‌عنوان نخستين گروه‌هايي كه به امر توسعه پرداخته‌اند، توسعه را عبارت از رشد اقتصادي  مي‌دانند و سعي دارند كل مفهوم توسعه را در مفهوم توسعه اقتصادي خلاصه كنند. براي سنجيدن سطح توسعه نيز شاخص‌هاي كمي معرفي نموده و براي تحليل روند توسعه، ارزش‌هاي كمي اقتصادسنجي استفاده مي‌كنند. (تودارو، 1363)

انديشمندان علوم سياسي، توسعه را از ديدگاه خود به عنوان توسعه سياسي مورد نظر دارند. برخي ديگر از انديشمندان علوم اجتماعي، توسعه را توسعه اجتماعي و فرهنگي تفسير كرده‌اند و به توسعه فرهنگي توجه خاصي نموده‌اند. تعدادي ديگر از انديشمندان بر خلاف دو گروه نخست، توسعه را امري چند بعدي مي‌دانند، اما با اين وجود اولويت و تقدم و يا اهميت ويژه‌اي را براي توسعه از ديدگاه رشته علمي خود و اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي يا سياسي قايلند. (عندليب، 1380)

برخي توسعه را پديده‌اي چندبعدي، پيچيده و شامل جنبه‌هاي گوناگون اقتصادي، سياسي اجتماعي و فرهنگي جامعه مي‌دانند و تقدم و تأخري براي هيچ يك از اين جنبه‌ها قايل نمي‌شوند و تأكيد بر يكي از آنها را مردود مي‌شمارند. (ميكسل، 1376 ؛ كهن، 1376)

لازمه پيشرفت و توسعه هر جامعه، حرکت پويا و فراگير است، به عبارت ديگر حرکت هارمونيک و سيستمي. دراين نگاه ارگانيکي به حرکت، ضعف يک جزء،  اجزاء ديگر را از نيل به کمال مطلوب باز مي دارد، چنانکه ضعف بخش اقتصادي، ضعف بخش هاي اجتماعي، سياسي، فرهنگي و ... را به دنبال خواهد داشت. بعبارت ديگر، امروز تلقي ما از مفهوم توسعه، فرآيندي همه‌جانبه است (نه فقط توسعه اقتصادي) كه معطوف به بهبود تمامي ابعاد زندگي مردم يك جامعه (به عنوان لازم و ملزوم) است. ابعاد مختلف توسعه ملي عبارتند از: توسعه اقتصادي، توسعه سياسي، توسعه فرهنگي و اجتماعي، و توسعه امنيتي (دفاعي). ما در اينجا بنا به ضرورت کار، تنها به توسعه اقتصادي خواهيم پرداخت...