با نگرشی تحقيقی و دقيق به جهان شگفت انگيز طبيعت میتوان گفت که انسان، دانش و هنر دفاع غيرعامل را از مخلوقات جهان هستی به خصوص جانداران ديگر آموخته و بدون شک اين مخلوقات بوده اند که به اجداد ما راه ساختن ابزار دفاعی از قبيل سپر، زره، پناه بردن به غارها و ساختن دژها و استحکامات سنگری، استتار و اختفاء و ساير موارد را آموخته اند. در بخش ذیل بخشی از ابزارهای دفاعی غیرعامل را که خداوند حکیم در طبيعت قرار داده ملاحظه می فرمایید.

 همرنگی

 مثلا شير و پلنگ رنگ پوستشان همرنگ اطرافشان است كه اين امر باعث مي‌شود تا حيوانات ديگر آنها را از دور تشخيص ندهند. به اينكار همرنگ شدن با طبيعت يا همرنگي مي‌گويند. به همرنگي استتار هم گفته مي‌‌شود.يك نمونه بسيار جالب ديگر از همرنگي در طبيعت، حيوانیست به نام آفتاب‌پرست.آفتاب‌پرست استاد همرنگي در طبيعت است. اين جانور، هرجا كه لازم باشد، به سرعت رنگ پوستش را تغيير مي‌دهد و خودش را به رنگ محيط در مي آورد. جانوران زيادي هستند كه از اين شيوه دفاعي استفاده مي‌كنند. آن‌ها با اینکار خودشان را از چشم دشمن پنهان می کنند.برخي از جانوران رنگ خود را تغيير نمي‌دهند؛ اما رنگ پوستشان نزديك به رنگ محيط‌شان است.

ما انسان‌ها با مشاهده اين رفتار حيوانات ياد گرفته ایم كه اگر مي خواهيم دشمن ما را نبيند بايد لباسي كه مي‌پوشيم همرنگ محيطمان باشد تا نتوانند ما را تشخیص دهند. پس لباسي كه مي‌پوشيم بايد همرنگ محيطمان باشد و حتي صورتمان را هم اگر رنگ کنیم بیشتر شبیه محیط می شود .

استفاده از موانع

يک راه ديگر دفاع، استفاده از موانع است. هرچيزي كه بتواند جلوي پيشروي دشمن را بگيرد، يك مانع به شمار مي‌رود. به نظر شما چه موانعي مي‌توانيم سرراه دشمن قرار بدهيم؟ شايد جواب بدهيد يك ديوار بلند جلوي راهش بكشيم يا بگویید كه زمين را بكنيم و يك حفره بزرگ و طويل جلوي راهش درست كنيم و داخلش آب بريزيم كه نتوانند به راحتي سمت ما بيایند. همه جوابها كاملا درست است. حتي شما مي توانيد بجاي درست كردن رودخانه يا ساختن ديوار از رودخانه طبيعي و يا كوه و تپه استفاده كنيد، ‌چون اينها به طور هميشگي در طبيعت بوده اند و شما لازم نيست وقت و پول صرف كنيد تا آنها را بسازيد. پس ما دو نوع مانع داريم،‌ مانع طبيعي و مانع مصنوعي. پس يكي از ارزان ترين راه‌هاي دفاع، استفاده از طبيعت است. كوه‌ها، دره‌ها، رودخانه‌ها، غارها و جنگل‌ها هركدام مي تواند مانعي برسرراه دشمن باشد. امام علی (ع) می فرماید:" چون با دشمن روبه رو شديد، قرارگاهتان را بالاي تپه‌ها  يا دامنه‌ي كوه‌ها يا كنار رودخانه‌ها قرار دهيد تا پناهگاهي براي شما و مانعی برای دشمن باشد."    

با توجه به حديث فوق به اهميت دفاع بدون سلاح يا همان دفاع غيرعامل پي می‌بريم. پس ما بايد سعي كنيم در هنگام ساختن و قرار گرفتن در مقابل دشمن موقعيت‌هايي رو انتخاب كنيم كه دسترسي دشمن به ما سخت‌ترباشد. مثلا اگه بالاي كوه برويم دشمن سخت‌تر به ما ميرسد و تا بخواهد كه از كوه بالا بياد ما مي توانيم شكستش بدهيم. اگر مانع طبيعي مناسب در اختيارمان نباشد، مي توانيم مانع مصنوعي ايجاد كنيم كه جلوي دشمن را بگيرد. تعدادي از اين موانع عبارتند از: استفاده از خندق، خاكريز، سيم‌خاردار، ميدان مين و... . خندق گودال بزرگي است كه دردوران قديم اطراف شهرها يا روستاها ايجاد ميشد، تادشمنان نتوانند به سادگي از آن عبور كنند و به مردم آسيب برسانند.

جنگ خندق يكي از مهم‌ترين جنگ‌هاي مسلمانان است. دراين جنگ، گروه بزرگي از دشمنان اسلام، شهر مدينه را محاصره كردند تا مسلمانان رابراي هميشه نابود كنند. سلمان فارسي كه يك ايراني بود، به مسلمانان پيشنهاد داد خندقي دور مدينه بكنند تا دشمن نتواند به شهر وارد شود. اين پيشنهاد عملي شد. تنها چند نفر از پهلوانان دشمن از خندق گذشتند كه آن‌ها هم كشته شدند. بنابراين ايجاد موانع براي دفاع در برابر دشمنان هم، يكي از شيوه هاي پدافند غيرعامل بوده، كه درقديم از آن‌ها  استفاده مي‌شده است.می‌‌دانستيد كه اصل كلمه عربی خندق،‌ كندك فارسی بوده، يعني كندن زمين؟

پنهان سازي يكي ديگر از روش‌هاي مهم دفاع مي باشد. در پنهان سازي، ما هم خود و هم تجهيزاتمان را از ديد دشمن پنهان مي‌سازيم. همه حيوانات اطراف ما هم از اين اصل مهم استفاده مي‌كنند. مي‌توانيد چند تا از اين حيوانات را نام ببريد؟ گربه‌هاي اطراف ما يكي از اين حيوانات هستند، خيلي وقت‌ها زير ماشينها و يا گوشه انباري‌ها پنهان مي‌شوند تا به راحتي آنها را شناسايي نكنيم.   در بازي قايم باشك هم، يك نفر چشم مي‌گذاره و بقيه يه جايي قايم مي‌شن. حالا هر كسي كه جاي دورتر و بهتري قايم بشه، ‌ديرتر پيدا مي شه. حتي مي‌تونه تو جاهايي قايم بشه كه خيلي نزديكن ولي كسي كه چشم گذاشته هرگز فكر نمي‌كرده كسي اونجا باشه. يعني شما براي اينكه توسط دشمن شناخته نشيد بايد خود و تجهيزات را مخفي كنيد. مثلا نظامي‌ها هواپيماها را توي غارها در دل كوها پنهان مي‌كنند و دشمنان نمي‌دونن كه داخل اين كوه بزرگ سنگي پر اسلحه و سلاح جنگي كه آماده حمله به اونهاست.

فریب

فريب هم يكي ديگر از مهم‌ترين شيوه‌هاي دفاع غير عامل است. پيامبر درباره فريب مي فرمايند: جنگ يعني فريب .هركاري كه بتواند ذهن دشمن را از اهداف مهم‌تر دور كند و به طرف هدفهاي كم اهميت‌تري ببرد،فريب است.از فريب در همه جا استفاده مي‌شود، مثلا حتي توي فوتبال هم كاربرد دارد. فرض كنيد پنالتي شده،‌ فردي كه مي‌خواد شوت كند، پايش را عكس جهتي كه مي خواهد شوت كند حركت مي دهد تا دروازه‌بان را فريب دهد.فريب مثالهاي زيادي مي تواند داشته باشد. مثلا مي‌شود ساختمانهاي نظامي را با برگ و درخت پوشاند كه وقتي هواپيماها از روي انها عبور می کند فكر كند كه جنگلي را ميبيند نه ساختماني نظامي.پس در پنهان سازي شما خود را از ديد دشمن پنهان مي كنيد ولي در فريب شما ممكن است حتي در ديد دشمن باشيد ولي او متوجه حضور شما نشود يا شما را با اجسام ديگر اشتباه تشخيص دهد.

پراکندگی

تا بحال شده كه وقتي مي خواهيد به مدرسه يا اردو برويد، والدين شما بگويند، پولهايت را در جيبهاي مختلف قراربده؟ مثلا مقداري را در جيب شلوار و مقداري را در جيب كيف مدرسه. فكر مي‌كنيد براي چه اين پيشنهاد را به شما مي‌دهند؟ علت اينست كه اگر اتفاقي افتاد و پولهايتان گم شد و يا در جايي جا گذاشتيد، همه پولهايتان را از دست ندهيد و مقداري از آن در جيب ديگرتان باقي بماند. در واقع با اين كار ميزان خسارت را كم مي‌كنيد. در دفاع غيرعامل پخش كردن نيروها و امكانات خيلي مهم است. اين كار باعث مي‌شود دشمن نتواند به آساني همه امكانات را نابود كند. مثلا فرض كنيد، اگر يك نيروگاه بزرگ برق داشته باشيم، دشمن ممكن است با يك بار حمله آن را نابود كند. آن وقت كل كشور درتاريكي فرو ميرود. ولي اگر به جاي يك نيروگاه، 10 نيروگاه كوچك داشته باشيم، دشمن براي نابودي آن بايد 10 بار حمله كند كه خيلي سخت‌تراست.

مکان های امن

حتما تا بحال نام كفتر چاهي را شنيده‌ايد. البته مي‌دانيد كه اسم صحيح آن كبوتر چاهي است. حالا چرا به آن مي‌گويند كفتر چاهي؟ اين نوع كبوتر، لانه‌اش را در قنات‌هاي آب و چاههاي زير زميني مي‌سازد تا از گزند شكارچي‌ها و جانوران درنده در امان باشد. عقاب‌ها هم لانه‌هایشان در جاهاي خيلي بلند و دور مي سازند تا كسي به آنها دسترسي نداشته باشد. چون مي‌دانند كه اگر لانه شان محكم و غيرقابل دسترس باشد، احتمال آسيب رسيدن به آنها كمتر مي‌شود. ما هم بايد خانه‌هايمان مقاوم و مستحكم باشد تا در صورت بروز حادثه آسيب كمتري به منزل و افراد درون آن برسد. به دليل اينكه تمامي خانه‌هاي يك شهر مستحكم نيستند، دولت‌ها مكان‌هاي امني را تعبيه مي كنند تا در صورت بروز اتفاق‌هايي نظير زلزله يا حمله هوايي و موشكي مردم به داخل آنها پناه ببرند. اين پناهگاه‌ها ممكن است بزرگ و همگاني يا كوچك و اختصاصي باشند. پناهگاه‌هاي بزرگ را دولت مي سازد ولي پناهگاه‌هاي كوچك را مردم نيز مي توانند بسازند مثلا همسايه‌ها در يك مجتمع مسكوني مي‌توانند مبادرت به ساخت پناهگاهي براي افراد آن مجتمع كنند تا در صورت لزوم افراد به داخل آن مراجعت كنند.