مدیریت بحران 

مفهوم بحران

بحران را مترادف با از هم گسیختگی، بی نظمی، شکنندگی بیش از حد معمول، تهدید ارزش ها، بی ثباتی اجتماعی – سیاسی، مخاصمه ی نظامی و ... تعریف کرده اند.

بحران وضعیتی است که نظم سیستم اصلی یا قسمت هایی از آن را دچار اختلال و ناپایداری کند. بحران عدم تطابق بین نیازها و منابع است. به این معنا که در شرایط عادی بین نیازها و توانمندی های جامعه و منابع موجود توازن برقرار است اما با بروز شرایط بحران، این توازن از بین می رود.

برای شناخت بحران ها یک سری شاخصه ها وجود دارد که عبارتند از:

·                تهدید منافع استراتژیک

·                محدودیت و فشردگی زمان.

·                مورد آماج قرار گرفتن اهداف حیاتی.

·                غافل گیری و استرس

·                مخدوش شدن اطلاعات

·                بروز وضعیت خاص روان شناختی – رفتاری از سوی نخبگان تصمیم ساز

·                تغییر کارکردهای تمامی عناصر نظام اجتماعی – سیاسی و شکل گیری نقش های جدید

·                ظهور ناگهانی وضعیتی منتظره و یا غیر منتظره.

·                ضرورت اتخاذ تصمیم پاسخ دادن. 

تعریف بحران

بحران فرایندی است که در نتیجه ی یک سری عوامل طبیعی و غیر طبیعی شامل: انفجار، زلزله، فوران، آتش فشان، تسونامی، زمین لغزش، سیل، طوفان، آتش سوزی های مهیب، نشت گازها یا مواد خطرناک، ناکارآمدهای فناوری، هجوم، بیماری های واگیر دار، اپیدمی ها، ناکارآمدی ها یا عدم کاربری های خدمات اورژانس، حملات احتمالی یا واقعی یا چیزی شبیه جنگ و ... اتفاق افتاده است و سبب به خطر افتادن جان انسان ها یا آسیب پذیری، بیماری، فاجعه یا به خطر افتادن امنیت جوامع یا اموال ملی و مردمی شده و نیازمند به یک پاسخ گویی جدی یا هماهنگ از طرف سایر ارگان ها یی که در این زمینه همکاری می نمایند می باشد. در واقع بروز هر نوع شرایط غیر معمول در سطح جوامع را می توان نوعی بحران تلقی نمود. 

درجه بندی بحران

بحران دارای مشخصات ویژه ای است که معمولاً منتج از سه عنصر: تهدید یا فرصت، زمان محدود، میزان فشار وارده می باشد.

بر این اساس می توان بحرانها را به چند دسته تقسیم کرد:

1. بحرانها درجه 1: عبارت است از هر رویداد پیش بینی نشده و غیر منتظره ای که یک واحد به تنهایی و با امکانات معمول خود قادر به مقابله با ان باشد. بعضاً برای مقابله با این بحران ها ممکن است از واحد های دیگر در سطح شهر درخواست کمک شود که آنها نیز با امکانات معمول خود به یاری این نهاد بشتابند.

2. بحران درجه 2: هر گونه رویداد غیر منتظره ای که برای مقابله با آن دو یا بیش از دو نهاد با قابلیتی بیش از حد معمول لازم باشد.

تصمیم گیری اولیه در مورد رفع شرایط به وجود آمده وظیفه نهاد یا واحدی است که با این واقعه روبرو شده و می تواند از عهده انجام آن برآید. اما جهت رفع کامل بحران باید با نهاد های مسئول دیگر، هماهنگی لازم به عمل آید.

3. بحران درجه 3: هر گونه رویداد غیر منتظره ای که ابعاد آن به حدی باشد که برای مقابله با آن نیاز به تجهیز کلیه امکانات و نهادهای مسوول در سطح شهر و هماهنگ کردن و همکاری این نهادها و نهادهای دیگر خارج از این حوزه باشد. وظیفه ی تصمیم گیری اولیه در این گونه موارد، برعهده ستاد مدیریت بحران است. در صورت بروز بحران درجه 3، معمولاً در شهر باید اعلان وضعیت اضطراری شود.

فاجعه: فاجعه به حادثه ای گفته می شود که مقابله با آن به مهارت ها و روش های ویژه ای نیاز داشته باشد، و برای جبران خسارت وارده به امکانات فوق العاده ای نیاز باشد که حتی از کشور های دیگر مهم استمداد شود. به عنوان مثال فاجعه ی بم را می توان نام برد.